Jak ustalić zasady pożyczania rzeczy między rodzeństwem
· Redakcja warszawa-dziennik.pl
Zasady pożyczania rzeczy między rodzeństwem powinny obejmować cztery ustalenia: co jest osobiste, jak uzyskać zgodę, kiedy oddać przedmiot i co zrobić po odmowie. Najlepiej omówić je w spokojnej chwili, z udziałem wszystkich dzieci. Poniżej przedstawiamy propozycję domowych zasad, którą można dopasować do wieku rodzeństwa i codziennych sytuacji.
Oddzielcie rzeczy osobiste od wspólnych
Zacznijcie od konkretnych przedmiotów: książek, klocków, ubrań, przyborów szkolnych czy sprzętu do grania. Samo hasło „trzeba się dzielić” nie wyjaśnia, czy można zabrać cudzy zeszyt albo rozłożyć budowlę z klocków. Ustalcie, do kogo należy dana rzecz oraz czy została kupiona dla jednego dziecka, czy do wspólnego użytku.
- Rzeczy osobiste: korzysta z nich właściciel, a pożyczenie wymaga jego zgody.
- Rzeczy wspólne: rodzeństwo korzysta z nich według ustalonej kolejności lub w uzgodnionych porach.
- Rzeczy wyłączone z pożyczania: na przykład pamiętnik, wyjątkowa pamiątka lub delikatny model, który dziecko chce zachować dla siebie.
Wspólny pokój nie musi oznaczać wspólnej własności wszystkiego, co się w nim znajduje. Pomocna może być osobna półka lub pudełko na rzeczy każdego dziecka. Uzgodnijcie też, czy rozpoczęta układanka albo konstrukcja pozostaje do dyspozycji osoby, która nad nią pracuje, i do kiedy zajmuje wspólne miejsce.
Ustalcie, jak pytać o zgodę
Proponowana zasada jest prosta: najpierw pytanie, potem wyraźna odpowiedź, dopiero na końcu zabranie rzeczy. Milczenie, nieobecność właściciela ani wcześniejsze pożyczenie nie zastępują zgody na kolejne użycie. Rodzic może pomóc w rozmowie, ale w przyjętych zasadach nie powinien zastępować odpowiedzi dziecka, do którego należy przedmiot.
- Nazwij przedmiot: „Czy mogę pożyczyć twoje kredki?”.
- Powiedz, do czego i na jak długo go potrzebujesz: „Chcę dokończyć rysunek przed kolacją”.
- Poczekaj na odpowiedź i uzgodnij warunki, na przykład używanie kredek przy biurku.
- Jeśli usłyszysz zgodę, weź tylko wskazany przedmiot. Pożyczenie jednej rzeczy nie obejmuje całej szuflady.
Z młodszym dzieckiem można ćwiczyć krótsze zdania: „Mogę?” i „Oddam po zabawie”. Jeśli nie potrafi jeszcze samodzielnie przestrzegać ustaleń, dorosły może towarzyszyć pożyczaniu i przypominać o zwrocie. Warunki warto wypowiedzieć przy obu dzieciach, aby każde wiedziało, na co się umówiły.
Określcie termin i sposób oddania
„Oddam później” zostawia dużo miejsca na spór. Proponujemy termin powiązany z konkretnym momentem: po jednej rozgrywce, przed wyjściem do szkoły albo zaraz po dokończeniu rysunku. Przy dłuższym pożyczeniu można ustalić godzinę. Jeśli właściciel potrzebuje rzeczy wcześniej, dzieci powinny ponownie uzgodnić termin.
- Gdzie wolno używać przedmiotu i czy można wynieść go z domu.
- Czy zgoda obejmuje udostępnienie rzeczy koledze lub koleżance.
- W jakim stanie rzecz ma wrócić: kompletna, posprzątana i odłożona na miejsce.
- Co zrobić, gdy potrzeba więcej czasu: zapytać przed upływem terminu.
Zwrot powinien być zauważalny dla właściciela. Zamiast zostawiać książkę gdziekolwiek, można powiedzieć: „Oddaję, położyłem ją na twojej półce”. Przy zestawach sprawdźcie razem, czy wszystkie elementy wróciły. Dzięki temu ewentualny brak można omówić od razu.
Przyjmijcie odmowę bez naciskania
W proponowanych zasadach właściciel rzeczy osobistej może odmówić. Nie musi oddawać ulubionej zabawki tylko dlatego, że brat lub siostra bardzo jej chce. Można zapytać raz: „Czy pożyczysz mi ją po swojej zabawie?”, ale odpowiedź nadal może brzmieć „nie”. Ustalcie, że powtarzanie prośby, obrażanie się i zabieranie rzeczy ukradkiem nie zmieniają odmowy.
Rodzic może nazwać rozczarowanie i pomóc znaleźć inne wyjście: „Chciałeś ten samochód. Poszukajmy innego albo wybierzmy wspólną zabawkę”. Przy rzeczach wspólnych obowiązuje natomiast ustalona kolejność. Jedno dziecko nie powinno decydować o ich dostępności bez końca; jeśli harmonogram nie działa, wróćcie do rozmowy o nim.
Uzgodnijcie reakcję na złamanie zasad
Proponujemy zacząć od naprawienia konkretnej sytuacji. Gdy rzecz została zabrana bez pytania, wraca do właściciela. Gdy termin minął, dziecko oddaje ją i wyjaśnia opóźnienie. Gdy coś się uszkodziło, powinno powiedzieć o tym od razu; sposób naprawy ustalcie z dorosłym, odpowiednio do możliwości dziecka.
Jeżeli problem się powtarza, możecie zaproponować czasowe pożyczanie tylko w obecności rodzica. Określcie wtedy, kiedy sprawdzicie, czy można wrócić do samodzielnych ustaleń. Unikajcie porównywania rodzeństwa i ocen typu „zawsze wszystko niszczysz”. Rozmawiajcie o zdarzeniu: co zostało zabrane, jaka była umowa i co trzeba teraz zrobić.
Na koniec zapiszcie kilka krótkich zasad własnymi słowami dzieci. Po pierwszych sytuacjach sprawdźcie, które ustalenia były jasne, a które wymagają doprecyzowania. Każdą zmianę omówcie z całym rodzeństwem, aby wszyscy znali tę samą wersję umowy.